ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒတစ္ခုတြင္ အဓိကအားျဖင့္အစိတ္အပုိင္းသုံးခုပါ၀င္ေနသည္။ ၄င္းတုိ႕မွာ-
(၃) အာဏာခြဲေ၀ျခင္းနွင့္ အျပန္အလွန္ထိန္းေက်ာင္းျခင္း (Separation of powers and Reciprocal Check & Balance)တုိ႕ျဖစ္သည္။
ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒတစ္ခု၏ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပံု(Structure)ႏွင့္ အာဏာခြဲေ၀ျခင္းနွင့္ အျပန္အလွန္ ထိန္း ေက်ာင္းျခင္း(Separation of powers and Reciprocal Check & Balance)သေဘာတရား မ်ားသည္ ၄င္းဖြဲ႕စည္း ပုံအေျခခံဥပေဒ၏အဓိကအႏွစ္သာရ(Essence)
ကုိေကာင္းမြန္စြာအေထာက္ အပံ့ ျပဳႏုိင္ရမည္ျဖစ္သည္။ဖြဲ႕စည္း ပုံအေျခခံဥပေဒ၏ ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပုံ
(Structure) (သို႔္)အာဏာ ခြဲေ၀ျခင္းနွင့္ အျပန္အလွန္ထိန္းေက်ာင္းျခင္း (Separation of powers and Reciprocal Check & Balance) သေဘာတရားမ်ားမွားယြင္းေနလ်င္(သို႔မဟုတ္) ၄င္းဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒ၏ ဖြဲ႕စည္း တည္ေဆာက္ပုံ(Structure)(နွင့္)အာဏာခြဲေ၀ျခင္းနွင့္ အျပန္အလွန္ထိန္း ေက်ာင္းျခင္း(Separation of powers and Reciprocal Check & Balance) သေဘာတရားမ်ား မွားယြင္းေနလ်င္ အဆိုပါဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံဥပေဒ၏ အဓိကအႏွစ္သာရ (Essence)ကုိေကာင္းမြန္စြာအေထာက္အပံ့ျပဳ နိုင္မည္မ ဟုတ္ေပ။
၁။ Essence (ဖြဲ႕စည္း ပုံအေျခခံဥပေဒ၏အဓိကအႏွစ္သာရ)
လူမႈေရးအဖြဲ႕အစည္းတစ္ခု(သုိ႔)ႏုိင္ငံေရးအဖြဲ႔အစည္းတစ္ခုတည္ေထာင္မည္ဆုိလွ်င္ကနဦးစဥ္းစားၾကသည့္ အခ်က္မွာမိမိအဖဲြ႕အစည္း၏အေကာင္အထည္ေဖာ္လုပ္ေဆာင္လုိသည္ဦးတည္ခ်က္ပင္ျဖစ္ပါသည္။အဆုိပါဦး တည္ခ်က္သည္ပင္၄င္းအဖြဲ႕အစည္း၏(Essence)ျဖစ္သည္။ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒတစ္ခု ေရးဆြဲရာ တြင္လည္းဖြဲ႕ စည္းပုံအေျခခံဥပေဒေရးဆြဲသူမ်ား(Constitutional Framer)အေနျဖင့္ အဆုိပါ ဖြဲ႔စည္း ပုံနွင့္အညီတည္ေဆာက္မည့္ နိုင္ငံ အတြင္း အဆုိပါ ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံဥပေဒကုိလုိက္နာေလးစား ၾကရမည့္ ျပည္သူမ်ား၏ ဆႏၵႏွင့္ အညီ၊ ဘံုဦးတည္ ခ်က္၊ ရည္မွန္းခ်က္မ်ားကုိခ်မွတ္ေလ့ရွိသည္။ ဤသည္ပင္ ၄င္းဖြဲ႕စည္းပုံ၏အဓိကအႏွစ္သာရ (Essence) ျဖစ္သည္။ ၂၀၀၈ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒ၏ (Essence) ကုိၾကည့္မည္ဆုိလွ်င္ အမ်ဳိးသားညီလာခံ၏ ဦးတည္ခ်က္(၆)ရပ္ဟုဆုိႏုိင္ေပမည္။ ၄င္းတုိ႕မွာ -
- ျပည္ေထာင္စုမျပဳိကြဲေရး
- တုိင္းရင္းသားစည္းလုံးညီညြတ္မႈမျပဳိကြဲေရး
- အခ်ဳပ္အျခာအာဏာတည္တ့ံခုိင္ျမဲေရး
- စစ္မွန္ေသာပါတီစုံဒီမုိကေရစီစနစ္ထြန္းကားေရး
- ႏုိင္ငံေတာ္၌တရားမွ်တျခင္း၊ လႊတ္လပ္ျခင္းတည္းဟူေသာေလာကပါလတရားမ်ားပုိမုိထြန္းကားေရး
-အနာဂတ္ႏုိင္ငံေတာ္၏ အမ်ဳိးသားဦးေဆာင္မႈ အခန္းက႑ကုိ တပ္မေတာ္က ပါ၀င္ထမ္းေဆာင္ႏုိင္ ေရး တုိ႔ျဖစ္ သည္။
၂။ Structure (ဖြဲ႔စည္းတည္ေဆာက္ပံု)
အဆုိပါEssence (၆)ရပ္အားအေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ ၂၀၀၈ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒအတြင္းရွိ (Structure) ဖြဲ႔စည္းတည္ေဆာက္ပံုကုိေလ့လာၾကည့္လွ်င္ေအာက္ပါအတုိင္းေတြ႕ရမည္ျဖစ္သည္။
(၁) ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္(အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္+ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္) (Bicameral- Significant unequal representation in the upper house) (တပ္မေတာ္သား ၂၅%ပါ၀င္သည္။)
(၂) ျပည္ေထာင္စုအစုိးရအဖြဲ႕(Presidential System –President is elected by Presidential Electoral College) (သမၼတေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ေရးအဖြဲ႔၀င္မ်ားျဖစ္ၾကေသာလႊတ္ေတာ္နွစ္ရပ္ရွိ တပ္မေတာ္သား ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားအ စု အဖြဲ႔မွ သမၼတေလာင္း (သို႔) ဒုတိယသမၼတတစ္ဦးအား ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ ရသည္။နိုင္ငံေတာ္သမၼတသည္ ကာကြယ္ေရး၊ျပည္ထဲေရး နွင့္ နယ္စပ္ေရးရာ ၀န္ၾကီးဌာန ၀န္ၾကီး မ်ားအျဖစ္တာ၀န္ေပးအပ္ရန္ တပ္မေတာ္ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္ထံမွ သင့္ေလ်ာ္ေသာတပ္မ ေတာ္သား မ်ား၏ အမည္စာရင္းကိုေတာင္းခံရသည္။)
(၃)ျပည္ေထာင္စုတရား လႊတ္ေတာ္ ခ်ဳပ္၊ (Tenure of judges are limited not younger than 50 years and not older than 70 years)
(၄) ႏုိင္ငံေတာ္ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံ ဥပေဒဆုိင္ရာခုံ႐ုံး၊ (Judicial Review by Constitutional Tribuna)l
(၅) တုိင္းေဒသၾကီး/ျပည္နယ္လႊတ္ ေတာ္မ်ား၊ (Unicameral) (တပ္မေတာ္ သား ၂၅%ပါ၀င္သည္။)
(၆)တုိင္းေဒသၾကီး/ျပည္နယ္အစုိးရအဖြဲ႕မ်ား၊ (Parliamentary system- Prime Minister is nominated by President) (သက္ဆိုင္ရာျပည္နယ္/တိုင္းေဒသၾကီး၀န္ၾကီးခ်ဳပ္ သည္ လံုျခံဳေရးနွင့္နယ္စပ္ေရးရာ တာ၀န္ေပး အပ္ရန္ တပ္မေတာ္ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္ထံမွ သင့္ေလ်ာ္ေသာတပ္မေတာ္သားမ်ား၏ အမည္စာရင္းကို ေတာင္းခံရ မည္။
(၇) တုိင္းေဒသၾကီး/ျပည္နယ္ တရားလြတ္ေတာ္မ်ား (Tenure of judges are limited not younger than 45 years and not older than 65 years)
(၈) ကုိယ္ပုိင္ အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရ ေဒသ/တုိင္းဦးစီးအဖြဲ႕မ်ား (တပ္မေတာ္သား ၂၅%ပါ၀င္သည္။)
(၉) အမ်ဳိးသားကာကြယ္ေရးႏွင့္ လုံျခဳံေရးေကာင္စီ
(၁၀) ဘ႑ာေရးေကာ္ မရွင္၊
(၁၁)ျပည္ေထာင္စုရာထူး၀န္အဖြဲ႕
(၁၂) တပ္မေတာ္
(၁၃) ေရြးေကာက္ပြဲေကာ္မရွင္။ (written institutions)
ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒ၏(Structure)သည္အဆုိပါဖြဲ႕စည္းပုံ၏(Essence)ကိုအေကာင္အထည္ေဖာ္ႏုိင္ ေသာဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပုံျဖစ္ရမည္။ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပုံဆုိင္ရာဒီဇုိင္းမွာမွားယြင္းလွ်င္လည္းအ ဆုိပါဖြဲ႕စည္းပုံ ၏ ဦးတည္ခ်က္ကုိအေကာင္အထည္ေဖာ္ႏုိင္မည္မဟုတ္ေပ။ (Structural Error)
၃။ Separation of powers and Reciprocal Check & Balance(အာဏာခြဲေ၀ျခင္းနွင့္ အျပန္အလွန္ထိန္း ေက်ာင္းျခင္း)
(၃.၁) Horizontal and Vertical Separation of powers (အလ်ားလိုက္ နွင့္ ေဒါင္လိုက္ အာဏာခြဲေ၀ျခင္းမ်ား)
အေျခခံဥပေဒ၏ဖြ႕ဲစည္းတည္ေဆာက္ပုံအရေပၚေပါက္လာေသာအဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွာလုပ္ပုိင္ခြင့္အာဏာမ်ား ကုိလည္း ခြဲေ၀ရေလ့ ရွိသည္။၂၀၀၈ ဖြဲ႕စည္းပုံအတြင္းအခြင့္အာဏာခြဲေ၀မႈအားၾကည့္လွ်င္-
ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္ (ျပည္သူ႕လႊတ္ေတာ္ + အမိ်ဳးသားလႊတ္ေတာ္) ၊တုိင္းေဒသၾကီး/ျပည္နယ္ လႊတ္ေတာ္ မ်ားႏွင့္ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရတုိင္းေဒသဦးစီးမ်ား၏လုပ္ပုိင္ခြင့္မ်ားကုိအခန္း(၄)တြင္ လည္းေကာင္း၊
ျပည္ေထာင္စုအစုိးရအဖြဲ႕၊ တုိင္းေဒသၾကီး/ျပည္နယ္အစုိးရအဖြဲ႕၊ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရ တုိငး္ေဒသ ဦးစီးအဖြဲ႕ နွင့္ ဘ႑ာ ေရးေကာ္မရွင္ မ်ား၏လုပ္ပိုင္ခြင့္မ်ား ကုိအခန္း (၅)တြင္လည္းေကာင္း၊
ျပည္ေထာင္စုတရားလႊတ္ေတာ္ခ်ဳပ္ ၊ တုိင္းေဒသၾကီး/ျပည္နယ္တရားလႊတ္ေတာ္ ႏွင့္ ႏုိင္ငံ ေတာ္ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံ ဥပ ေဒဆိုင္ရာခုံရုံး ၏လုပ္ပုိင္ခြင့္မ်ားကုိအခန္း(၆)တြင္လည္းေကာင္း၊
အမ်ဳိးသားကာကြယ္ေရးႏွင့္လုံုျခဳံေရးေကာင္စီ ၏လုပ္ပုိင္ခြင့္အားအခန္း(၁၁)တြင္လည္းေကာင္း၊
ေရြးေကာက္ပြဲေကာ္မရွင္ လုပ္ပုိင္ခြင့္မ်ား အား အခန္း(၉)တြင္လည္းေကာင္း
တပ္မေတာ္ ၏ အခန္းက႑အား အခန္း(၇) တြင္လည္းေကာင္း အသီးသီးေဖာ္ျပထားသည္ကို ေတြ႔ရ မည္ျဖစ္သည္။
တစ္ခါတစ္ရံဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒတစ္ခုတြင္ အာဏာခြဲေ၀မႈမ်ားမညီမွ်သည္မ်ားလည္းရွိတတ္သည္။ အဓိကအား ျဖင့္လႊြတ္ေတာ္၊ အစုိးရအဖြဲ႕၊ တရားစီရင္ေရးမ႑ိဳင္(၃)ရပ္ၾကား အာဏာခြဲေ၀မႈ မညီမွ်မႈ လည္းေတြ႔ရ တတ္သည္။
ထ႔ိုျပင္ ၂၀၀၈ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒအရ အာဏာခြဲေ၀မႈသေဘာတရားမွာ အလ်ားလိုက္ခြဲေ၀မႈ (Horizontal Separation of powers) သေဘာသာမက ေဒါင္လိုက္ခြဲေ၀မႈ သေဘာတရား ကိုလည္း ေတြ႔ရသည္(Vertical Distribution of powers)။ထို႔ေၾကာင့္ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒအတြင္း ေလ့လာၾကည့္ လ်င္ေအာက္ပါအတိုင္းေတြ႔ရ မည္ျဖစ္သည္။
(က) ျပည္ေထာင္စု၏ဥပေဒျပဳပိုင္ခြင့္
ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၉၆ အရ ဇယား(၁) တြင္ေဖာ္ျပထားေသာ က႑ၾကီး (၁၁) ရပ္နွင့္ပတ္သတ္ ေသာ ကိစၥ ရပ္မ်ား
ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၉၈ အရ ၾကြင္းက်န္အာဏာာ (Residual Power)
ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၉၉ အရ ဇယား (၂) ၊ ဇယား (၃) တြင္ေဖာ္ျပထားေသာအေၾကာင္းအရာမ်ား နွင့္ပတ္သတ္၍ ျပည္ေထာင္စုနယ္ေျမမ်ားအတြက္ဥပေဒျပဳျခင္း
(ခ) တိုင္းေဒသၾကီး/ျပည္နယ္မ်ား၏ဥပေဒျပဳပိုင္ခြင့္
ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၁၈၈ အရ ဇယား (၂) တြင္ေဖာ္ျပထားေသာ က႑ၾကီး (၈) ရပ္နွင့္ပတ္သတ္ ေသာ ကိစၥ ရပ္မ်ား
ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၅၄ အရ ဇယား (၅) တြင္ေဖာ္ျပထားေသာ ကိစၥရပ္မ်ားနွင့္ ပတ္သတ္၍ အခြန္ေကာက္ခံပိုင္ခြင့္ (အဆိုပါအခြန္အေကာက္ဆိုင္ရာကိစၥရပ္မ်ားနွင့္ပတ္သတ္၍ တိုင္းေဒသၾကီး/ ျပည္ နယ္လႊတ္ေတာ္မ်ားအေနျဖင့္ ဥပေဒျပဳပိုင္ခြင့္ရွိ/မရွိ မရွင္းလင္းပါ)
(ဂ) ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရ ေဒသ/တုိင္းဦးစီးအဖြဲ႔ဥပေဒျပဳပိုင္ခြင့္
ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၁၉၆ အရ ဇယား (၃) တြင္ေဖာ္ျပထားေသာ ကိစၥ ရပ္မ်ား
(၃.၂) Reciprocal Check and Balance (အျပန္အလွန္ထိန္းေက်ာင္းျခင္း)
ျပည္သူမ်ားထံမွ ဆင္းသက္လာသည့္ နိုင္ငံေတာ္ အခ်ဳပ္အခ်ာအာဏာမ်ားကုိခြဲျခားျခင္း(Separation of powers) ျပဳထားသကဲ့သုိ႔ အျပန္အ လွန္ ထိန္းေက်ာင္းျခင္းမ်ား(Reciprocal Check & Balance) ကိုလည္း ျပဳလုပ္ရသည္။ ထုိသုိ႔ ျပဳလုပ္ျခင္းမွာအာဏာရွင္စနစ္မျဖစ္ေရးကာကြယ္တားဆီးျခင္းလည္း ျဖစ္သည္။
၂၀၀၈ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒအတြင္းရွိ အျပန္အလွန္ထိန္းေက်ာင္းျခင္း(Reciprocal Check & Balance)ကိုေလ့လာ ၾကည့္လ်င္ေအာက္ပါအတိုင္းေတြ႔ရမည္ျဖစ္သည္။
ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္သည္ ျပည္ေထာင္စု၏ဥပေဒျပဳပိုင္ခြင့္ျဖစ္ေသာ အေျခခံဥပေဒပုဒ္မ ၉၆၊ ၉၈ နွင့္ ၉၉ တို႔နွင့္ စပ္လ်ဥ္းသည့္ကိစၥရပ္မ်ားနွင့္ပတ္သတ္၍ဥပေဒျပဌာန္းျခင္း၊ျပင္ဆင္ျခင္း၊ပယ္ဖ်က္ျခင္းမ်ားျပဳရ သည္။
ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္ကအတည္ျပဳျပဌာန္းလိုက္ေသာဥပေဒၾကမ္းမ်ားအားနိုင္ငံေတာ္သမၼတမွလက္ ခံရရွိျပီး သည့္ ရက္မွ (၁၄)ရက္အတြင္းလက္မွတ္ေရးထိုးျပီးထုတ္ျပန္ေပးရသည္။(စေန၊ တနဂၤေႏြမပါ ဟု သီး ျခားျပဌာန္း ခ်က္မရွိသျဖင့္ စေန၊ တနဂၤေႏြေန႔မ်ားပါထည့္သြင္းေရတြက္ရမည္ျဖစ္သည္။)
နိုင္ငံေတာ္သမၼတအေနျဖင့္ အဆိုပါဥပေဒၾကမ္းအားျပင္ဆင္ ေစလိုလ်င္ မိမိ၏ သေဘာထားမွတ္ခ်က္ နွင့္အတူအဆိုပါဥပေဒၾကမ္းအား (၁၄) ရက္အတြင္းျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္သို႔ျပန္လည္ေပး ပို႔နိုင္ သည္။
ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္အေနျဖင့္ နိုင္ငံေတာ္သမၼတ၏ သေဘာထားမွတ္ခ်က္နွင့္တကြျပန္လည္ေပး ပို႔လာေသာဥပေဒၾကမ္းအား နိုင္ငံေတာ္သမၼတ၏ သေဘာထားအတိုင္းျပင္ဆင္ေပးနိုင္သည္။ (သို႔) ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္၏ သေဘာတူညီခ်က္အတိုင္းသာ ထပ္မံအတည္ျပဳနိုင္သည္။ထိုသို႔ထပ္မံ အတည္ျပဳ ရန္လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ထက္၀က္ေက်ာ္၏ေထာက္ခံမဲ(Simple Majority – 51%)သာလို သည္။ သာမာန္ ထက္ပိိုေသာအမ်ားစုမဲ(Super Majority- 66%)မလိုပါ။ သမၼတတြင္(Return Veto)မရွိ သည့္ သေဘာ ဟုဆိုနိုင္ပါသည္။
ဒုတိယအၾကိမ္လက္ခံရရွိလ်င္ နိုင္ငံေတာ္သမၼတအေနျဖင့္ ျပန္လည္လက္ခံ ရ ရွိသည့္ ေန႔မွ (၇)ရက္ အတြင္းလက္မွတ္ေရးထိုး လက္မွတ္ေရးထိုးထုတ္ျပန္ေပးရမည္။ (စေန၊တနဂၤေႏြ မပါ ဟု သီး ျခားျပဌာန္း ခ်က္မရွိသျဖင့္ စေန၊ တနဂၤေႏြေန႔မ်ားပါထည့္ သြင္းေရတြက္ရမည္ျဖစ္သည္။) နိုင္ငံေတာ္သမၼတ လက္မွတ္ မေရးထိုးလ်င္လည္းသတ္မွတ္ကာလျပည့္လ်င္ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒအရ နိုင္ငံေတာ္သမၼတလက္ မွတ္ ေရးထိုးသကဲ့သို႔အတည္ျဖစ္သည္။
ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္မွ ဥပေဒျပဌာန္းျပီးလ်င္ သက္ဆိုင္ရာျပည္ေထာင္စုအဆင့္အဖြဲ႔အစည္းအား နည္းဥပေဒ၊ စည္းမ်ည္း (သို႔) စည္းကမ္းထုတ္ျပန္ခြင့္ကိုအပ္နွင္းနိုင္သည္။ သက္ဆိုင္ရာျပည္ ေထာင္စု အဆင့္အဖြဲ႔အစည္းမ်ားသည္ နည္းဥပေဒ၊ စည္းမ်ည္း (သို႔) စည္းကမ္းမ်ားေရးဆြဲျပီးလ်င္ အနီးကပ္ဆံုး ျပည္သူ႕လႊတ္ေတာ္နွင့္ အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္အစည္းအေ၀းပြဲသို႔တင္ျပရမည္ျဖစ္သည္။
လႊတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားအေနျဖင့္ ရက္ေပါင္း (၉၀)အတြင္းအတည္ျပဳေပးရမည္ျဖစ္သည္။ လႊတ္ေတာ္ ကိုယ္ စားလွယ္မ်ားအေနျဖင့္ အေျခခံဥပေဒနွင့္ညီညြတ္မႈရွိ/မရွိ၊ မူရင္းဥပေဒနွင့္ညီညြတ္မႈရွိ/မရွိ စိစစ္ျပီး ျပင္ ဆင္လိုကျပင္ ဆင္နုိင္သည္။
လႊတ္ေတာ္မ်ားအေနျဖင့္ သက္ဆိုင္ရာအဖြဲ႔အစည္းမ်ား၏ ျပည္သူ႔ေရးရာ၀န္ေဆာင္မႈမ်ားေပးရာတြင္ အေျခခံဥပေဒ၊ ဥပေဒ၊နည္း ဥပေဒနွင္႔ စည္းမ်ည္း (သို႔)စည္းကမ္းမ်ား နွင့္ညီညြတ္မႈရွိ/မရိွ အရပ္ရပ္ ေသာ ေကာ္မတီမ်ားဖြဲ႔စည္းျပီး ေစာင့္ၾကည့္ထိန္းေက်ာင္းနိုင္သည္။
နိုင္ငံေတာ္သမၼတအေနျဖင့္ ျပည္ေထာင္စုအစိုးရအဖြဲ႔ ဖြဲ႔စည္းျခင္း၊ ျပည္ေထာင္စုအစိုးရအဖြဲ႔၀င္မ်ား၊ စာရင္းစစ္ခ်ဳပ္ ခန္႔အပ္ထားေရးနွင့္စပ္လ်ဥ္းျပီး ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္၏ သေဘာတူညီခ်က္ရယူရသည္။ ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္အေနျဖင့္သေဘာတူ/မတူ ဆံုးျဖတ္နိုင္သည္။သို႔ေသာ္နိုင္ငံေတာ္သမၼတ အမည္ စာရင္းတင္သြင္းလာေသာ ျပည္ေထာင္စု ၀န္ၾကီးမ်ား၊ျပည္ေထာင္စုေရွ့ေနခ်ဳပ္ နွင့္ ျပည္ေထာင္စု စာရင္း စစ္ခ်ဳပ္ တို႔အား အရည္အခ်င္းမျပည့္မီေၾကာင္းအေထာက္အထားခိုင္ခိုင္လံုလံုမျပနိုင္လ်င္
ျပည္ ေထာင္စု လႊတ္ေတာ္အေနျဖင့္ျငင္းပယ္ပိုင္ခြင့္မရွိေပ။
နိုင္ငံေတာ္သမၼတအေနျဖင့္ နိုင္ငံျခား
တိုင္းျပည္မ်ားနွင့္ သံတမန္ဆက္သြယ္ျခင္း၊သံတမန္အဆက္ အ သြယ္ျဖတ္ေတာက္ျခင္းမ်ား
ကိုျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္၏သေဘာတူညီမႈျဖင့္ျပဳလုပ္ရသည္။
နိုင္ငံေတာ္သမၼတအေနျဖင့္ အခ်ိဳ႔ေသာ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ၊ေဒသဆိုင္ရာ (သို႔)နိုင္ငံအခ်င္းခ်င္းဆိုင္ရာ စာခ်ဳပ္မ်ားကို မိမိ၏သေဘာဆႏၵျဖင့္ ခ်ဳပ္ဆိုျခင္း၊အတည္ျပဳေဆာင္ရြက္ျခင္း၊ပယ္ဖ်က္ျခင္း၊နွဳတ္ထြက္
ျခင္းမ်ားျပဳနုိင္ေသာ္လည္း၊ အခ်ိဳ႔ေသာ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ၊ေဒသဆိုင္ရာ (သို႔)နိုင္ငံအခ်င္းခ်င္းဆိုင္ရာ စာခ်ဳပ္မ်ားခ်ဳပ္ဆိုျခင္း၊အတည္ျပဳေဆာင္ရြက္ျခင္း၊ပယ္ဖ်က္ျခင္း၊နွဳတ္ထြက္ျခင္းမ်ားကို ျပည္ေထာင္ စု လႊတ္ေတာ္၏သေဘာတူညီခ်က္ျဖင့္သာေဆာင္ရြက္ရမည္ျဖစ္သည္။
ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္အေနျဖင့္နိုင္ငံေတာ္သမၼတအပါအ၀င္ ျပည္ေထာင္စုအစိုးရအဖြဲ႔၀င္မ်ားနွင့္ စာ ရင္းစစ္ခ်ဳပ္တိုအား ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံအတြင္းျပဌာန္းထားေသာ ျပစ္တင္ဆြဲဆိုခံရနိုင္သည္ အေၾကာင္းအ ရာမ်ားနွင့္ျငိစြန္းလ်င္ ျပစ္တင္ဆြဲဆိုနိုင္သည္။
နိုင္ငံေတာ္သမၼတအေနျဖင့္ ျပည္ေထာင္စုတရားလႊတ္ေတာ္ခ်ဳပ္တရားသူူၾကီးမ်ား၏ အမည္စာရင္းအား
ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္သို႔ေပးပို႔အတည္ျပဳခ်က္ရယူရသည္။ ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္ အေနျဖင့္ သ ေဘာတူ/မတူ ဆံုးျဖတ္နိုင္သည္။သို႔ေသာ္နိုင္ငံေတာ္သမၼတ အမည္စာရင္းတင္သြင္းလာေသာ
ျပည္ ေထာင္ စုတရားလႊတ္ေတာ္ခ်ဳပ္တရားသူူၾကီးမ်ား၏တို႔အား အရည္အခ်င္းမျပည့္မီေၾကာင္း အေထာက္ အထား ခိုင္ခိုင္လံုလံုမျပနိုင္လ်င္ ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္အေနျဖင့္ျငင္းပယ္ပိုင္ခြင့္မရွိေပ။
ျပည္ေထာင္စု လႊတ္ေတာ္ အေနျဖင့္ျပည္ေထာင္စုတရားလႊတ္ေတာ္ခ်ဳပ္ တရားသူူၾကီးမ်ားအား ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံအတြင္း ျပဌာန္းထားေသာျပစ္တင္ဆြဲဆိုခံရနိုင္သည္အေၾကာင္းအရာမ်ားနွင့္ျငိစြန္းလ်င္ ျပစ္တင္ ဆြဲဆိုနိုင္သည္။
လႊတ္ေတာ္မ်ားအေနျဖင့္တရားစီရင္ေရးအဖြဲ႔အစည္းမ်ားအားေကာ္မတီမ်ားဖြဲ႔စည္းျပီး ေစာင့္ၾကည့္ ထိန္း ေက်ာင္းနိုင္သည္။ နိုင္ငံေတာ္သမၼတအေနျဖင့္ အေျခခံဥပေဒဆိုင္ရာခံုရံုးဥကၠဌနွင့္ အဖြဲ႔၀င္မ်ား၏ အမည္ စာရင္းအားျပည္ ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္သို႔ေပးပို႔အတည္ျပဳခ်က္ရယူရသည္။ (ေရြးခ်ယ္ရာတြင္ နိုင္ငံေတာ္ သမၼတမွ (၃)ဦး၊ ျပည္သူလႊတ္ေတာ္ဥကၠဌ နွင့္ အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္ဥကၠဌမ်ားမွ (၃) ဦးစီေရြးခ်ယ္သည္။) ျပည္ေထာင္ စုလႊတ္ေတာ္ အေနျဖင့္ သ ေဘာတူ/မတူ ဆံုးျဖတ္နိုင္သည္။သို႔ေသာ္နိုင္ငံေတာ္သမၼတ အမည္စာရင္း တင္သြင္းလာေသာ အေျခခံဥပေဒဆိုင္ရာခံုရံုးဥကၠဌနွင့္ အဖြဲ႔၀င္မ်ားအား အရည္အခ်င္း မျပည့္မီေၾကာင္း အေထာက္ အထားခိုင္ခိုင္လံုလံုမျပနိုင္လ်င္ ျပည္ ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္ အေနျဖင့္ ျငင္းပယ္ပိုင္ခြင့္မရွိေပ။
ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္အေနျဖင့္အေျခခံဥပေဒဆိုင္ရာခံုရံုးဥကၠဌနွင့္အဖြဲ႔၀င္မ်ားအားဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံအတြင္းျပဌာန္းထားေသာျပစ္တင္ဆြဲဆိုခံရနိုင္သည္အေၾကာင္းအရာမ်ားနွင့္ျငိစြန္းလ်င္ျပစ္တင္ဆြဲဆိုနိုင္ သည္။
အေျခခံဥပေဒဆိုင္ရာခံုရံုးအေနျဖင့္ ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္နွင့္ ျပည္ေထာင္စုအစိုးရအဖြဲ႔ တို႔၏ေဆာင္ ရြက္ခ်က္မ်ားနွင့္ပတ္သတ္၍ အေျခခံဥပေဒနွင့္ညီညြတ္မႈရွိ/မရွိဆံုးျဖတ္နိုင္သည္။
အခ်ဳပ္ဆုိရလွ်င္ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒတစ္ခုအား ျပင္မည္ဆုိလွ်င္ အဓိကစဥ္းစားရမည္႔အခ်က္သည္ (Structure) ကုိျပင္ခ်င္သည္လား၊ (Separation of powers and Reciprocal Check & Balance)ကိုျပင္ခ်င္သည္လား ဒါမွမဟုတ္(Essence)ကုိဘဲျပန္လည္ျဖည့္စြက္၊ျပင္ဆင္ခ်င္သလားဆုိသည္
ကုိသုံးသပ္ရမည္ျဖစ္သည္။(Essence)ကုိ ေျပာငး္မည္ဆုိလွ်င္ အဆုိပါဖဲြ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒ၏
(Structure) ႏွင့္(Separation of powers and Reciprocal Check & Balance) ပါေျပာင္းရမည္ျဖစ္သည္။ (Essence)အားျပန္လည္သုံးသပ္ျဖည့္စြက္မည္ဆုိလွ်င္ ပထမဦးဆုံး အ ေနျဖင့္ ႏုိင္ငံသားမ်ား
အၾကား ဘုံသေဘာတူညီခ်က္၊သေဘာထား(Common Ground)အားတည္ေဆာက္ယူသင့္ ပါသည္။
ဤသည္ပင္ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒ၏အဓိကအႏွစ္သာရျဖစ္မည္ျဖစ္ျပီးဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံ
ဥပေဒျပင္ဆင္မႈ သည္လည္း အဆုိပါအႏွစ္သာရမ်ားအားအေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ ဦးတည္ေသာျပင္ဆင္
မႈမ်ားျပဳလုပ္ရေပလိမ့္မည္။
အေျခခံဥပေဒ ျပင္ဆင္ေရးကုိ ဟုိပုဒ္မျဖဳတ္ ဒီပုဒ္မျဖဳတ္ျခင္းျဖင့္ ခ်ဥ္းကပ္ျခင္းသည္ ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံ ဥပေဒအား ဥပေဒ၊ နည္းဥပေဒမ်ား ကဲ့သုိ႔ နားလည္ ယူဆျခင္းသာ ျဖစ္ေပလိမ့္သည္။
(ေဆာင္းပါးရွင္ - ႏိုင္လင္းထြန္း)
( The Voice Journal Vol.9/No.36 တြင္ပါရွိေသာေဆာင္းပါးျဖစ္ပါသည္။)
